- Μειώθηκαν στο ελάχιστο οι εταιρείες που συμμετέχουν στους διαγωνισμούς.
- Κ. Λιβέρης, πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ: «Η Διοίκηση της ΔΥΠΑ οφείλει να διαβεβαιώσει ότι τηρήθηκε ο νόμος».
του Βαγγέλη Τριάντη
Κάθε «ρεκόρ» σπάει τα τελευταία χρόνια το ύψος των απευθείας αναθέσεων Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) σε ιδιώτες για την παροχή διαφόρων υπηρεσιών. Από τη δημοσιογραφική έρευνα των Data Journalists με βάση τα στοιχεία της ΔΥΠΑ που είναι αναρτημένα στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), προκύπτει πως την περίοδο 2022 – 2025, το ύψος των συμβάσεων που ανατέθηκαν είτε με απευθείας ανάθεση ή μέσω διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, ανήλθε σε 50.065.000 ευρώ, όταν οι συνολικές αναθέσεις για την ίδια περίοδο άγγιξαν τα 115.026.000 ευρώ. Δηλαδή, από το 2022 και μετά, σχεδόν το 50% των συμβάσεων της ΔΥΠΑ έχουν δοθεί χωρίς να έχει προηγηθεί διαγωνιστική διαδικασία. Μάλιστα από την μελέτη των ίδιων στοιχείων προκύπτει και κάτι ακόμη. O αριθμός των εταιρειών που συμμετέχει στις διαγωνιστικές διαδικασίες της ΔΥΠΑ, τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί. Κάτι που δείχνει ότι ο ανταγωνισμός σε ό,τι αφορά τις συμβάσεις της ΔΥΠΑ δεν λειτουργεί, με ό,τι αυτό ενδεχομένως να συνεπάγεται για το ύψος των συμβάσεων και το τελικό κόστος.
Ειδικότερα, με βάση πάντα τα επίσημα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι Data Journalists, το 2022 το ύψος των συμβάσεων που δόθηκαν είτε με απευθείας ανάθεση ή μέσω διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση ανήλθαν σε 6,563 εκατ. ευρώ. Το 2023, που ήταν και προεκλογική χρονιά, το ύψος των συγκεκριμένων συμβάσεων σχεδόν τριπλασιάστηκε, καθώς άγγιξε τα 20,222 εκατ. ευρώ. Δηλαδή σχεδόν το ήμισυ ολόκληρου του ετήσιου προϋπολογισμού συμβάσεων της ΔΥΠΑ τη χρονιά εκείνη, δόθηκαν χωρίς ανταγωνιστικό διαγωνισμό. Το 2024 οι συμβάσεις μέσω απευθείας αναθέσεων ή μέσω διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση ανήλθαν σε 14,121 εκατ. ευρώ, ενώ το 2025 σε 9,159 εκατ. ευρώ.
Δείτε τον πίνακα
Από τη μελέτη όμως των ίδιων στοιχείων προκύπτει και ένα ακόμη συγκλονιστικό εύρημα. Ακόμη και στις περιπτώσεις που η ΔΥΠΑ προκηρύσσει διαγωνισμό για την ανάθεση μιας σύμβασης, ο αριθμός των επιχειρήσεων που συμμετέχουν τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί αισθητά.
Συγκεκριμένα, το 2015 διενεργήθηκαν 5 διαγωνισμοί και κατέθεσαν προσφορές συνολικά 11 φορείς. Το 2018 διενεργήθηκαν 12 διαγωνισμοί και κατέθεσαν προσφορές 27 φορείς. Δηλαδή ο μέσος όρος των συμμετεχόντων φορέων ανά διαγωνισμό ανήλθε σε 2,25.
Το 2019 ήταν μια ακόμη καλύτερη χρονιά. Διενεργήθηκαν 11 διαγωνισμοί και συμμετείχαν 29 φορείς, με το μέσο όρο των συμμετεχόντων φορέων να ανέρχεται σε 2,64.
Ωστόσο από το 2021 και μετά, τα στοιχεία δείχνουν ότι η κατάσταση αλλάζει ραγδαία προς το χειρότερο. Ο ανταγωνισμός υποχωρεί, καθώς όλο και λιγότερες εταιρείες συμμετέχουν στους διαγωνισμούς της ΔΥΠΑ. Το γεγονός αυτό, εγείρει ερωτήματα, σχετικά με το πώς αντιμετωπίζουν οι ιδιώτες τους διαγωνισμούς ενός Δημοσίου φορέα, ενώ παράλληλα δείχνει ότι μεγάλο μέρος των «ανοικτών« διαγωνισμών καταλήγει στην πράξη να έχει ένα και μόνο υποψήφιο ή ελάχιστους.
Ας δούμε όμως τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία. Το 2021 διενεργήθηκαν 20 διαγωνισμοί όπου κατέθεσαν προσφορές μόλις 36 φορείς. Ως αποτέλεσμα ο μέσος όρος των συμμετεχόντων ιδιωτών ανήλθε σε μόλις 1,80 ανά διαγωνισμό.
Αντίστοιχα είναι τα αποτελέσματα και για τα επόμενα έτη. Το 2022 διενεργήθηκαν 29 διαγωνισμοί και έλαβαν μέρος 58 φορείς. Ειδικά το 2023 που ήταν και προεκλογική χρονιά, ο ανταγωνισμός στους διαγωνισμούς της ΔΥΠΑ κατακρημνίστηκε. Συγκεκριμένα διενεργήθηκαν 57 διαγωνισμοί, όπου συμμετείχαν 75 φορείς, με μέσο όρο συμμετοχής ανά διαγωνισμό μόλις 1,32 φορείς. Αντίστοιχα το 2024 διενεργήθηκαν 50 διαγωνισμοί με 87 συμμετέχοντες φορείς και το 2025, 76 διαγωνισμοί με 98 συμμετέχοντες φορείς και μέσο όρο 1,29 φορείς ανά διαγωνισμό.
Δηλαδή σε βάθος δεκαετίας, οι φορείς που συμμετέχουν στους διαγωνισμούς της ΔΥΠΑ έχουν μειωθεί από 2,2 σε μόλις 1,3 κάτι που δείχνει ότι ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί.
Ελεγκτικό Συνέδριο: Απευθείας αναθέσεις το 90% των κρατικών φορέων
Το ζήτημα των απευθείας αναθέσεων όχι μόνο για τη ΔΥΠΑ αλλά σχεδόν για το σύνολο των κρατικών φορέων, έχει απασχολήσει και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Το Φεβρουάριο του 2026 το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε έκθεση επί των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου στους φορείς του Δημοσίου. Η έκθεση περιείχε σημαντικά ευρήματα.
Σύμφωνα την έκθεση, η ανάθεση έργων εσωτερικού ελέγχου σε εξωτερικούς συνεργάτες γίνεται κατά κανόνα χωρίς ανταγωνιστική διαδικασία. Είναι χαρακτηριστικό πως η «συντριπτική πλειονότητα των φορέων (90%) ανέθεσε τα σχετικά έργα, μέσω της διαδικασίας της απευθείας ανάθεσης», ενώ «το 16% των φορέων δεν αιτιολόγησαν επαρκώς τους λόγους που οδήγησαν στην επιλογή αυτή».
Προκειμένου να γίνει πιο κατανοητό, στην έκθεση παρατίθενται συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία για το ύψος των συμβάσεων που δίνονται με απευθείας ανάθεση. Από τα 8,9 εκατ. ευρώ που δαπανήθηκαν συνολικά για εξωτερικούς συνεργάτες εσωτερικού ελέγχου, τα 7,6 εκατ. ευρώ (85%) κατευθύνθηκαν μέσω απευθείας αναθέσεων. Παράλληλα, καταγράφεται ισχυρή συγκέντρωση: το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε στους οκτώ πρώτους αναδόχους, οι οποίοι εμφανίζονται να αναλαμβάνουν έργα σε όλη την επικράτεια.
«Η υψηλή συγκέντρωση αναθέσεων σε περιορισμένο αριθμό αναδόχων ενέχει τον λειτουργικό κίνδυνο της επαναληπτικής χρήσης του ίδιου προτύπου σε όλους τους φορείς (φασόν) χωρίς προσαρμογή των ελεγκτικών ενεργειών, των διαδικασιών και εν γένει των παραδοτέων στις ιδιαιτερότητες και ανάγκες εκάστου φορέα» τονίζεται χαρακτηριστικά στην έκθεση.
Ερωτήματα όμως εγείρονται και από την ποιότητα του έργου που παραδίδεται σε κρατικούς φορείς. Συγκεκριμένα σε 152 εκθέσεις που εκδόθηκαν από εξωτερικούς συνεργάτες δεν διατυπώθηκε καμία αρνητική γνώμη για τη συνολική επάρκεια των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου των φορέων, ακόμη και σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει καν καταγεγραμμένο σύστημα εσωτερικού ελέγχου, για την καταγραφή διαδικασιών, κινδύνων και δικλίδων κτλ.
PDF Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου
Λιβέρης: «Η λογοδοσία για το δημόσιο χρήμα είναι η ουσία»
Σε δήλωση του στους Data Journalists, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ (ΠΑΝΣΥΠΟ), Κώστας Λιβέρης, υποστηρίζει πως τα στοιχεία για τη ΔΥΠΑ, «θέτουν ευθέως τον τρόπο που χειρίζεται η ΔΥΠΑ το δημόσιο χρήμα», ενώ υποστηρίζει πως η ΔΥΠΑ «οφείλει» να διαβεβαιώσει τους πολίτες ότι «τηρήθηκε ο νόμος».
Ολόκληρη η δήλωση του κ. Λιβέρη:
«Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί θέτουν ευθέως ζήτημα για τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η ΔΥΠΑ διαχειρίζεται το δημόσιο χρήμα.
Στη διαφημιστική και επικοινωνιακή δαπάνη της περιόδου 2022–2025 καταγράφονται 5,337 εκατ. ευρώ σε 1.100 επιμέρους εγγραφές. Από αυτές, οι 1.090 —δηλαδή το 99,1%— είναι έως 37.200 ευρώ, ενώ αντιστοιχούν σε περίπου 4,394 εκατ. ευρώ, ή στο 82,3% της συνολικής δαπάνης. Όταν το εξετάζουμε μαζί με τα στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ, η εικόνα γίνεται πολύ πιο ανησυχητική: Ενδεικτικά και μόνο το 2022, από τις 673 συμβάσεις της Δ.ΥΠ.Α συνολικής αξίας 14,294 εκατ. ευρώ, οι 551 καταγράφονται ρητά ως απευθείας αναθέσεις του άρθρου 118/328, συνολικής αξίας 6.496.481 ευρώ. Δηλαδή οι απευθείας αναθέσεις αποτελούσαν το 81,9% του πλήθους των συμβάσεων και το 45,45% της συνολικής συμβατικής αξίας.
Και ούτε η ύπαρξη διαγωνισμών αρκεί από μόνη της για να τεκμηριώσει ουσιαστικό ανταγωνισμό. Τα επίσημα στοιχεία του ΕΣΗΔΗΣ δείχνουν ότι ο προσεγγιστικός δείκτης έντασης συμμετοχής πέφτει από 2 οικονομικούς φορείς ανά διενεργηθέντα διαγωνισμό το 2022 σε 1,32 το 2023, 1,74 το 2024 και μόλις 1,29 το 2025· έως τον Ιούλιο του 2026 βρίσκεται στο 1,20.
Ως δείκτη έντασης ανταγωνισμού, η εικόνα είναι σαφής: πολλές απευθείας αναθέσεις από τη μία και εξαιρετικά περιορισμένη συμμετοχή στους διαγωνισμούς από την άλλη. Όταν αυτά συνδυάζονται με εκατοντάδες μικρές επικοινωνιακές δαπάνες, επαναλαμβανόμενες αναθέσεις στις ίδιες επιχειρήσεις και εκατομμύρια ευρώ συνολικών συμβάσεων, η Διοίκηση οφείλει κάτι περισσότερο από τη διαβεβαίωση ότι «τηρήθηκε ο νόμος».
Οφείλει να αποδείξει ότι υπήρξε πραγματικός ανταγωνισμός, οικονομικό όφελος για τη ΔΥΠΑ, διαφάνεια στην επιλογή των αναδόχων και καμία τεχνητή κατάτμηση αντικειμένων ή δαπανών. Η νομιμότητα είναι η ελάχιστη προϋπόθεση. Η λογοδοσία για το δημόσιο χρήμα είναι η ουσία».
